بازگشت3

   ملت بزرگ كرد كه جزو اقوام متمدن و پيشرفته جامعه بشري بوده و هستند روح و جسم آنان با موسيقي عجين است و ساز و آواز در مناطق كردنشين از وسايل زندگي و معيشتي آنان به حساب مي آيد و يكي از خصيصه هاي اين ملت در نواختن سازهاي موسيقي بصورت سماعي و در پاسخ به نيازهاي عرفاني و دروني خود بوده است ( محرميت خاصي كه برحلقه هل پركي ⁴ ( چوپي ) حاكم است ناشي از همين خصيصه است ) .

درميان ملت كرد ايران آنچه كه تا به حال شناسايي و شناخته شده به دو بخش آوازي و سرود طبقه بندي شده است كه به صورت زيراست :

بخش اول : كه داراي 30 گونه آوازي از ديرزمان بوده كه خود به شعبه هاي فرعي ديگر تقسيم مي شود ، عبارتند از :

الف - مقامهای حقانی (کلام)

ب- مقامهای باستانی

ج- بداهه نوازی

د- ساخته های معاصرين

7- سوار سوار(سوارانه)

7-2- سوارانه جنگی

14- گل و خار

10- سماع نوع اول (سملی)

   پيرامون اينكه كدام يك از سرودهاي‌كردي از قدمتي بيشتر و عمري درازتر برخوردار مي‌باشد نظريه هاي گوناگون ارايه شده است عده اي بر اين پندار هستند كه سرود چوپان يا ( گوراني شوان ) كهن ترين گونه سرودكردي بوده است زيرا كه اقتصاد شباني و دامداري از ديرباز در ميان كردان رواج داشته است . براين اساس عمرآن از سرود كشاورز يا ( گوراني جووتيار = جفت يار ) بيشتر است و برخي سرود كار را كهن تر شمرده اند و پاره اي هم سرود كيش يا (گوراني آييني ) . واژه گوراني خود به مفهوم سرود است كه برگرفته از نام يكي از ايلات كرد كرمانشاه بوده و در شاهنامه فردوسي به اين واژه اشاره شده است .

11- سرود مهر و محبت

13- سرود طنز و شوخی

   نوعي از آواز بلند است كه وضعيتي تراژديك دارد يا گونه‌اي تراژدي است و لذا مي‌توان اين آواز كردي را بازگو كننده وقايعي جداي از واقعه‌هاي تاريخي دانست كه انسان را تحت تأثير قرارداده سخت متأثر مي‌كند و يا آدمي را به شوق آورده وجدي وصف ناپذير را بر شنونده مستولي مي‌سازد . پس هوره آوازي است كه در شادي و عزا معمول بوده و بكار برده مي‌شود . كردان به هنگامه جنگ و نبرد با بيگانگان و دشمنان از اين آواز استفاده كرده ، زمينه هيجانهاي عمومي را فراهم مي‌آورده . هوره در مراسم‌هاي شادي آفرين به تنهايي و يا با هم سرايي خوانده مي‌شود . هوره در سوگ هم كاربرد دارد و اما در ديگر مناطق كرمانشاهان و يا در منطقه زاگرس با نام ديگرش (مور) كه همان مويه است شناخته مي‌شود . تحقيقات انجام شده پيرامون چگونگي پيدايش آواز "هوره" به اين صورت است كه هوره كوتاه شده واژه (اهوره) است كه در گذشته‌هاي دور مردم با خواندن هوره به پرستش اهورامزدا مي‌پرداخته‌اند و آوازي نيايش بوده ، لازم به ذكر است كه گفته شود كسي كه فن خواندن هوره را بلد است به "هوره چر" معروف است به معني كسي كه خداوند را صدا مي‌زند. (هوره = خداوند و چر= صدا كردن : "صدا كردن خداوند" يعني همان نيايش و عبادت حق)

 انواع آوازهاي هوره بدين شرح شناخته شده‌اند:

(2) خورشيدي:

   يكي از آهنگهاي كردي اورامي است كه در متن آواز خورشيد ستوده مي‌شود ، چرا كه خورشيد با طلوع خود پليديها را مي‌زدايد . در گذشته آهنگ خورشيد نيايش بعنوان آوازي هشت آهنگي و يا آوازي به وزن هشت آهنگ كه به گاه راز و نياز در اوقات صبح و ظهر و عصر با ضرب آهنگي ملايم خوانده مي‌شده است.

(3) آي آي يا آه آه:

   آهنگي از آهنگهاي قديم كردي است كه از اندوه و ملال و غم و حزن دروني حكايت دارد . اين آهنگ گاه با ناله‌هاي مؤثر و در جهت تحريك و ابراز احساسات دروني خوانده مي‌شود و از شور و جذبه‌اي خاص برخوردار است.

(4) سحر:

 اين آهنگ با توجه به قدمت آن بيشتر در زمان پگاه خوانده مي‌شود و اشعار آن در ستايش خداوند بزرگ است . لحن آهنگ بيشتر در مايه‌هاي حزن و رقت انگيز است كه به گوشه‌ء حجازي قرينه دارد.

(5) ره ش بست:

   يكي ديگر از آهنگها و مقامهاي كردي اورامي ره ش بست است كه به معني سياه بند و سياه چين است ، ره ش در زبان كردي اصولاً به معني سياه مي‌باشد . لحن آهنگ ره ش بست محزون بوده و بيشتر به حجازي يا آهنگ حجاز نزديك است.

(6) عشاق:

   يكي از آهنگها و مقامهاي قديم كردي است كه داراي گوشه‌هايي چند است . از قبيل راست و پنجگاه و آوازهاي متعدد در آن نواخته مي‌شود ضمناً نواهاي راست و پنجگاه به وسيله آواي عشاق به نوا تبديل مي‌گردد.

(7) نيمه شب (نيمه شو):

   اين آواز همچون ديگر آوازهاي كردي داراي آهنگي قديمي است كه بسيار دل انگيز مي‌باشد و يكي از گوشه‌هاي آن دستگاه شور است.

(8) سفر:

يكي از آوازهاي كهن كردي مي‌باشد كه داراي سبكي ملايم و فرح بخش است و در نواي آن بيشترين اشعار عاشقي كاربرد دارند . گوشه‌هاي سفر عبارتند از: حجاز ، راست و پنجگاه .

(9) لاوک :

لاوك يكي از نواهاي قديم كردي است كه داراي نغمه‌هاي بسيارفرح انگيز بوده و در درون آواي آن رخ دادهاي تاريخي و ماجراهاي عشاق ، بازگو مي‌گردد . مردم عشاير و روستاييان ، علاقه‌اي خاص به اين نغمه داشته و شيفته آن مي‌باشند .

(10) حجاز:

نغمهء ديگر از نغمه‌هاي قديمي كردي است كه بسيار ملايم بوده ، يكنواخت و عامه پسند است . حجاز نغمه‌اي است از پرده‌هاي موسيقي قديم ايراني .

(11) اروامن :

يكي ازآهنگهاي قديمي، شادوفرح بخش كردي اورامي است كه ديرسنگي ، پختگي ، سيرتحول قدمت زماني آن را نشان مي دهد.

منابع و مآخذ:

1- نغمه ها و موسيقی : جبران خليل جبران

2-    نشريه تريفه شماره (4) : دانشگاه اراك

3-  تنبور از ديرباز تاكنون : استاد شهيد سيد خليل عالي نژاد

4-  پژوهش خطي محقق گرانقدر جناب آقاي اردشيركشاورز « به نام نواي زاگرس » كه براي برنامه هاي فارسي شبكه دوم صداي سراسري و برنامه هاي كردي ديار خوش نيشان به صورت برنامه يك ساعته ساخته شده است.

5-  يادداشتهاي‌گرد آورنده

6-  فرهنگ سازها نوشته حسينعلي ملاح