مقدمه

جامعه عشايری استان کرمانشاه با 10898 خانوار و جمعيتی معادل 73897 نفر در قالب 14 ايل و يک طايفه مستقل با دراختيار داشتن 000/192/1 واحد دامي حدود 28 درصد از کل دام استان و 18/5 درصد از کل دام عشاير کشور را در اختيار داشته و سالانه با توليد 6400 تن گوشت قرمز، 12400 تن شير، 1200 تن الياف دامي (پشم،كرك ، مو ) نقش مهمی در توليدات دامي و اقتصاد استان ايفا می کنند. بررسي هاي بعمل امده نشان مي دهد پتانسيل توليد تا چندين برابر توليدات فعلي را دارا هستند.

خشكسالي از بلاياي طبيعي است كه پيامدهاي گوناگوني دارد. عشاير به واسطه زندگي كوچ نشيني، اقتصاد مبتني بر دامداري سنتي و حضور در عرصه هاي طبيعي در مواقع خشكسالي به شدت آسيب پذير هستندو حيات اقتصادي آنان تحت تاثير قرار مي گيرد.

در جامعه عشايري بدليل اينكه اقتصاد خانوار متكي بر دام بوده و دام نيز وابسته به مرتع مي باشد در مواقع خشكسالي بشدت آسيب پذير هستند. زيرا تمام سرمايه يك خانوار عشاير دام آنهاست كه بعنوان ذخائر ژنتيكي و يك پتانسيل توليد از ارزش خاصي برخوردار است و خسارت وارده بر آنها گاهاً غير قابل جبران مي باشد. از طرف ديگرتامين بخشي از نيازهاي عشاير همانند آب و علوفه قابل تاخير نمي باشد. در مواقع خشكسالي شايد يك كشاورز تنها محصول يك سالش را از دست بدهد اما خانوار عشاير چنانچه دامهايش به ناچار بفروشد يا تلف گردند براي هميشه منبع درآمد و شغل خود را از دست مي دهد. و به همين دليل توجه به تامين نيازهاي جامعه عشايري در مواقع خشكسالي از اولويت ويژه اي برخوردار مي باشد.

در سال زراعي جاري(87-86) به دنبال وقوع خشكسالي عشاير استان متحمل هزينه هاي مضاعفي شده اند و خسارت هاي سنگيني به آنها وارد شده است. تا حدي كه چنانچه حمايت هاي لازم توسط دولت از آنها بعمل نيايد غالباً از چرخه توليد خارج شده و حاشيه نشين شهرها خواهند شد.

اقدامات انجام گرفته در مديريت امور عشاير استان

همزمان با افزايش خطر خشكسالي در كشور به خصوص از سه ماهه سوم سال 1386 به بعد كه با كاهش شديد نزولات جوي و پراكنش نامناسب آن در سطح كشور و استان همراه بود مديريت امور عشاير استان كرمانشاه كه از نزديك با مسائل و مشكلات جامعه عشايري در تماس مي باشد به منظور كاهش صدمات ناشي از اين پديده طبيعي اقدمات موثري به شرح ذيل انجام داده است: 1- نظارت بر توزيع بالغ بر 000/10 تن جو داخلي توسط اتحاديه و شبكه تعاوني هاي عشايري كه تابستان سال گذشته خريداري و ذخيره گرديده بود.

2- پيگيري و اخذ سهميه جو و كنسانتره يارانه دار به ميزان 2270 تن از معاونت امور دام سازمان جهاد كشاورزي استان و توزيع آن بين عشاير توسط شبكه تعاوني هاي عشايري.

3- بازديد هفتگي از مناطق عشايري استان و بررسي مسائل و مشكلات عشاير به خصوص در زمينه هاي توزيع جو، آبرساني سيار، تامين آرد و ارزاق و مايحتاج ضروري خانوارها.

4- افزايش تعداد سرويس هاي آبرساني سيار در طول شبانه روز با استفاده از 10 دستگاه كاميون و 2 دستگاه تراكتور تانكردار.

5- جمعبندي تقاضاها و نيازهاي ضروري عشاير و انعكاس آنها به مسئولين در سازمان امور عشاير كشور، استانداري كرمانشاه، فرمانداريها و سازمان جهاد كشاورزي استان و تقاضاي مساعدت و كمك رساني به عشاير استان.

6- تشكيل ستاد خشكسالي در مديريت امور عشاير استان به منظور بررسي اثرات خشكسالي و راههاي مقابله در جهت كاهش صدمات به خانوارهاي عشايري.

7- مكاتبه با بانك هاي عامل در استان به منظور تمديد بازپرداخت تسهيلات بانكي سرمايه در گردش اختصاص يافته به عشاير در سال 1386 جهت كمك به توان مالي عشاير و جلوگيري از فروش زود هنگام دام.

8- تشكيل جلسه با مديران عامل اتحاديه و شبكه تعاوني هاي عشايري استان به منظور ارائه خدمات مناسبتر به عشاير با توجه به شرايط پيش آمده و تاكيد برآمادگي اين تعاوني ها جهت خريد تعداد 5000 راس دام مازاد،خريد پشم و توزيع علوفه مورد نياز عشاير به بهترين شكل ممكن.

9- هماهنگي با اداره كل منابع طبيعي استان به منظور عدم جلوگيري از كوچ زود هنگام بهاره عشاير با توجه به افزايش مشكلات در مناطق گرمسيري.

10- مكاتبه با معاونت محترم سياسي و انتظامي استان به منظور جلوگيري از خارج نمودن كاه از استان با توجه به نياز مضاعف عشاير استان و افزايش قيمت اين محصول در استان.

11- درخواست از سازمان جهاد كشاورزي و اداره كل منابع طبيعي استان به منظور در اختيار قرار دادن چاه هاي آب در مسيرهاي استقرار عشاير به منظور آبرساني سيار به عشاير.

اثرات و پيامدهاي خشكسالي بر جامعه عشايري

1- مشكل تامين آب شرب عشاير و دامهاي آنان: بدليل خشكسالي اكثر چشمه ها و منابع تامين آب عشاير خشك شده و حداقل 30 درصد از جامعه عشاير استان(جمعيت دام بيش از سيصد هزار راس و جمعيت انساني بالغ بر بيست هزار نفر) به شدت در معرض تهديد و عدم تامين آب قرارگرفته اند و توان تامين آب را هم ندارند

2- مشكل تامين علوفه : مراتع عشاير در مناطق ييلاقي و قشلاقي به دليل خشكسالي فاقد علوفه مورد نياز دام عشاير مي باشد. به طوري كه در حال حاضر بيشتر عشاير با تغذيه دستي دام خود را نگهداري نموده و متحمل هزينه زيادي شده اند و بيش از اين توان خريد علوفه را ندارند.

3- فروش اجباري بخشي از دام مولد و بره هاي كم وزن : عشاير استان پس از تحمل هزينه هاي زياد نگهداري دام در مناطق گرمسيري همزمان با كوچ به مناطق ييلاقي بدليل نداشتن شرايط نگهداري و عدم وجود نقدينگي و سرمايه در گردش، به ناچار بخشي از دامهاي مولد و بره هاي كم وزن خود را زود تر از موعد روانه بازار فروش نموده اند.

4- افزايش تنش هاي اجتماعي و ايلي بر سر موضوعات آب و مراتع

5- عرضه انبوه دام به بازار و افت قيمت دام: همزمان با عرضه انبوه دام عشاير به بازار،از نيمه دوم فروردين ماه سال 1387 نسبت به نيمه اول همين ماه قيمت دام زنده بين 8000-6000 ريال كاهش داشته است و اين روند همچنان ادامه دارد بنابراين در صورت عدم اتخاذ راهكار مناسب دسترنج يكساله عشاير با نازلترين قيمت و گاهاً به نسيه از بين خواهد رفت و اين امرگرفتار شدن آنان به دست دلالان و واسطه هاي سودجو را به دنبال خواهد داشت.

6- ترك زندگي عشايري: مهاجرت به حاشيه شهرها و يا ساير نقاط و روي آوردن به مشاغل كاذب و بعضاً خلاف از روي ناچاري به دليل نداشتن تخصص، مهارت و منبع درآمدديگر حداقل به ميزان بيست هزار نفر از ديگر پيامدهاي خشكسالي مي باشد.

7- كاهش توليد گوشت قرمز در استان: با عنايت به اينكه عشاير سابقه توليد 28 درصد از گوشت قرمز استان در سنوات گذشته را دارند و اين رقم قابل توجه مي باشد لذاكاهش اين توليد علاوه بر اينكه مشكلاتي را در براي توليدكنندگان و مصرف كنندگان در سالجاري ايجاد مي كند در سنوات آتي نيز بر توليد گوشت استان وجامعه مصرف كننده تاثيرات منفي بسياري خواهد داشت.

8- شيوع بيماري هاي دامي و انساني به دليل فقر تغذيه و كمبود آب و بهداشت.

9- كوچ زود هنگام عشاير

. 10-افزايش نارضايتي در ميان جامعه عشايري به دليل پيامدهاي ذكر شده.